NATO

NATO

North Atlantic Treaty Organization, yani Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü. Tarihin en yıkıcı savaşlarından biri olarak kabul edilen ve sonrasında gerek Avrupa ülkelerinin gerekse dünyanın geri kalanının bir takım tedbirler almak ve yeni yapılanmalarda bulunmak mecburiyetinde kaldığı İkinci Dünya Savaşı’nın ardından 4 Nisan 1949’ da 12 ülke (ABD, Belçika, Birleşik Krallık, Danimarka, Fransa, Hollanda, İzlanda, İtalya, Kanada, Lüksemburg, Norveç, Portekiz) ile kurulan, sonraki süreçte farklı dönemlerde 20 ülkenin daha katıldığı uluslararası askeri bir ittifaktır.

Türkiye, kurucu 12 ülkenin ardından 1952 yılındaki ilk genişlemede Yunanistan ile birlikte NATO’ya katılan iki ülkeden biri olmuştur. Almanya 1955’de İspanya ise 1982’de katılmıştır. O tarihten sonraki en büyük genişleme soğuk savaş döneminin sona ermesinin ardından Varşova Paktı’nın dağılması sonrasında Doğu Bloku ülkelerinin 1999 yılından itibaren NATO’ya katılmaya başlamaları ile olmuştur. 1999’da Polonya, Macaristan, Çek Cumhuriyeti, 2004’de Bulgaristan, Estonya, Letonya, Litvanya, Romanya, Slovakya, Slovenya, 2009’da Arnavutluk, Hırvatistan, 2017’de Karadağ, 2020’de Kuzey Makedonya birliğe dâhil olmuştur. Ve nihayet Türkiye’nin, aleyhine terör faaliyetlerine destek verdikleri gerekçesi bir süre veto hakkını kullandığı Finlandiya ve İsveç 2023 ve 2024’de NATO’ya dâhil olmuşlardır. Zira Finlandiya ve İsveç’in NATO’ya katılmak istemelerini hızlandıran faktör, Rusya-Ukrayna savaşı nedeniyle taşıdıkları güvenlik endişesidir.

NATO’nun yıllar içindeki ilerleme sürecinin ilk adımı NATO 1.0 olarak ifade edilen savunma odaklı soğuk savaş dönemidir. Bu dönemde iki kutuplu dünyanın batı bloğunu oluşturan ülkeler, liderliğini ABD’nin yaptığı NATO şemsiyesi altına girmişlerdir. Türkiye bu aşamada NATO’ya dâhil olan ilk ülkelerdendir. Sovyetler Birliği’nin dağılması ile tehdit algısı kökten değiştiği için bu aşamadan sonraki dönem NATO 2.0 olarak ifade edilmiştir. NATO 1.0 versiyonunda ittifakın temel odağı savunma iken NATO 2.0 versiyonunda kolektif savunmanın yanı sıra kriz yönetimi, barışı destekleme operasyonları ve ortaklıkları geliştirmeye yönelik hedefler ön plana çıkmıştır.

Askeri uzmanlar ve uluslararası siyasetçiler tarafından, bu sene Ankara’da 7-8 Temmuz’ da yapılacak NATO zirvesinde artık NATO 3.0 versiyonuna geçileceği yönünde kuvvetli görüşler ortaya konulmaktadır. Zaten NATO Genel Sekreteri tarafından da bu durum ifade edilmiştir. NATO 3.0 versiyonunun inşasında, yeniden NATO 1.0 hedeflerine geri dönüleceği ve kolektif savunmaya odaklanılacağı söylemleri, acaba Çin tehdidine karşı yeni stratejiler mi düşünülüyor ve belki de bazı Ortadoğu ülkelerinin de NATO ittifakına katılması mı planlanıyor düşüncelerini akla getirmiyor değil..