HAZIRLAYAN: Süavi UYUM
BULDAN'DA GAZOZ Ä°MALATHANELERÄ°
HAZIRLAYAN: Süavi UYUM
Buldan'da YaÅŸam Gazetesi -Temmuz 2010
1943 yılında Çarşı Mahallesinde, Hacıbekir camii yanındaki Sakallılar ailesine ait (en son iÅŸleten Sakallı Kamil Öznur) hamam kapanınca,hamam binasında Güneyli Kara Mehmet GümüloÄŸlu, kardeÅŸi Gümülü Süleyman ile birlikte gazoz üretimi yapmıştır. Üretilen gazozu, babası Gümülü dede (Habip GümülüoÄŸlu), gazoz ÅŸiÅŸesi kasalarını eÅŸek ile kahvehanelere dağıtırdı. Aynı yıllarda yaÅŸları 10-14 arası olan oÄŸlan çocukları cep harçlıklarını çıkarmak için atölyeden kasa ile gazoz alır sinema önlerinde ve düÄŸünlerde satarlardı.
1943 yılında Hamamdere BoÄŸazında Hacıbekir camisi önündeki köÅŸede, Halkevinin arka bitiÅŸiÄŸinde Akın Ailesine ait boya –dokuma atölyesinde boyama iÅŸine son verilince ,RüÅŸtü Akın’ın kardeÅŸinin oÄŸlu CesurAÄŸa lakaplı boyacı Fevzi Öztürk ,atölyesinde gazoz üretimi yapmıştır. 1955 yılına kadar bu gazoz atölyesinde demirci Kör Mehmet oÄŸlu Ahmet Ülkü,Hüseyin Katarcı, Afyonlu Abdullah Karademirci, Mustafa Ä°baç iÅŸçi olarak çalışmışlardır. 1945 yılında Dördeylül Ä°lkokulunda öÄŸretmen Osman Onur ,üçüncü sınıf öÄŸrencilerini gözlem ve inceleme amacıyla öÄŸleden sonraki dersleri bu gazoz atölyesine götürmüÅŸtür. Ahmet Ülkü bu atölyeyi 1955 yılında devralarak 1960 yılına kadar çalıştırmıştır. Afyonlu Abdullah Karademirci, Åžükür Cami karşısında Yenicekent kooperatifi binası bitiÅŸiÄŸindeki çıkmaz sokakta Müftü Ä°zzetlere ait evde gazoz üretimi yapmıştır. Ahmet Ülkü kendi gazoz atölyesini kapattıktan sonra Almanya’ya gidinceye kadar Hüseyin Katarcı’nın atölyesinde çalışmıştır. Gazozcu Hüseyin Katarcı 1955 yılında Gümülü Süleyman ile birlikte Kızılay sinemasının askerlik ÅŸubesi arkasında Valiler ailesine ait bahçede açtıkları gazoz üretim atölyesinde gazoz üretimi yapmışlardır. Yanlarında Duran Alilerin GençoÄŸlu iÅŸçi olarak çalışmaya baÅŸlar. Üretilen gazoz ÅŸiÅŸelerini kasalara yerleÅŸtirir, eÅŸeÄŸe astığı askılara üçer kasa yükler,kahvelere ve sinemalara (Numune KardeÅŸler, Kızılay ,GüzelleÅŸtirme )dağıtım yapardı. Mehmet GençoÄŸlu’nun eÅŸeÄŸi nereye gideceÄŸini iyi bilir ,deh dedirtmezdi. Mehmet GençoÄŸlu’da yüksek sesle maniye benzer, gazoz reklamı yapan sözler söylerdi. Ayrıca tekerlekli demir saçtan yapılma el arabasıyla da gazoz dağıtımı yapardı.Bu ortaklık 1964 de bitmiÅŸ Gazozcu Hüseyin birkaç sene kendisi devam eder, ihtiyarladığı için bırakır.
Gümülü Süleyman 1965 yılında Halıllar sokakta kayınpederine ait olan (ÅŸimdi bacanağı Balcı Mercan Yusuf’ta )evin bahçesinde kurduÄŸu atölyede gazoz üretime baÅŸlar. Mehmet GençoÄŸlu da birlikte çalışır. Asıl mesleÄŸi terzilik olan oÄŸlu Kemal GümülüoÄŸlu da askerlik dönüÅŸü babasıyla birlikte çalışmaya baÅŸlar. Çıkardıkları gazoz markası Ferah idi. Gazoz imalatında kullandıkları malzemeler ,su,toz ÅŸeker,asit karbonhidrat. Farklı renkte ve tadda gazoz üretimi için meyve aroması kullanılırdı. KöpüÄŸü bol olsun diye tahin ve helva üretiminin ham maddesi olan Çöven bitkisinden bir miktar kaynatılır,bunun suyundan çok az miktarda gazoz ÅŸiÅŸelerine ilave edilirdi. Kurban Bayramına özel kurban eti yiyen insanlarımızın yedikleri hazmetsin diye ,çarşıdan aldıkları portakallar sıkılır ,çıkan portakal suyu gazoz ÅŸiÅŸelerine belirli oranlarda ilave edilerek portakal renkte ve tadda gazoz hazırlanırdı.
Gazoz üretimi mayıs ayından itibaren altı ay yapılırdı. Buldan’ın kurtuluÅŸ günü 4Eylül
kutlamalarında Vakıf alanında oÄŸlan evinin niÅŸanlık döneminde ,kız evi için verdiÄŸi ziyafette ,kasa ile gazoz ikram etmek adettendi.
Gümülü Süleyman’ın gazoz üretiminde kullandığı asiti aldığı Ä°zmir’li esnaf 1966 yılında Buldan’a ziyaretine gelir. Gümülü Süleyman o zaman Belediye Meclis Üyesidir. Buldan’da ilk mekanik (demir) tezgah 1954 yılında Gümülü Süleyman’a ait Bursa mahallesindeki dokuma atölyesinde kurulmuÅŸ ,çalıştırılmış bunun için tören düzenlenmiÅŸtir. Törene Vali Yardımcısı ,Kaymakam Cemil Sargut,Belediye BaÅŸkanı Etem Tümbay, devlet memurları ve halk katılmıştır. Ä°zmir’den gelen esnaf ,PerÅŸembe günü pazaryerini gezmiÅŸ,pazaryerinde eÅŸeklerle heybe içinde ÅŸiÅŸelerle satılan maden suyundan alır içer , kiraladıkları cip ile Buldan Ä°çmesini ve Yayla Gölüne gider. Burhanlar ailesinin tenekelerle sattığı BaÅŸtatlı suyu dikkatini çeker.Ä°zmir’e dönerken bir ÅŸiÅŸe maden suyu ,bir ÅŸiÅŸe BaÅŸtatlı suyu götürür. Bu suları tahlil ettirir. Fabrika kurarak ÅŸiÅŸelemek düÅŸüncesindedir. Gümülü Süleyman Ä°zmir’e asit almaya gittiÄŸinde Ä°zmirli esnaf ÅŸöyle bir teklifte bulunur. “Ä°çme suyu ve BaÅŸtatlı sularını tahlil ettirdim,olumlu çıktı. Bunların kaynaklarına ÅŸiÅŸeleme fabrikaları kurmayı düÅŸünüyorum. SaÄŸlık Bakanlığından izin aldım,ÅŸiÅŸeleme makinalarını ayarladım,para iÅŸi de tamam. Buldan’a gelerek Belediye ile ortak tesis kuralım,Belediye yer göstersin siyasi irade destek olsun”der . Gümülü Süleyman da “Gel uÄŸraÅŸalım”der. Ä°zmirli esnaf ileri bir tarihte Buldan’a gelir. Kaymakam ,Belediye BaÅŸkanı ,siyasi parti ilçe baÅŸkanları ve ilçenin önde gelen kiÅŸileri ile görüÅŸür,projeyi beÄŸendiremez,destek bulamazlar. Ä°zmirli esnaf çeker gider. Gümülü Süleyman da destek alamadığı,Buldan için geleceÄŸe yatırım yapamadığı için üzülür,Belediye Meclis ÜyeliÄŸinden istifa eder,aktif siyaseti bırakır. Buldanlının fabrika kurulmasına karşı çıkılmasının nedenleri – Su kaybından bahçe diken insanlardan gelecek oy kaybı,BaÅŸtatlı çeÅŸme suyunun yetersizliÄŸi ve çeÅŸme çevresindeki baÄŸ bahçe sahiplerinin siyasi nüfuzu ,ileriyi görememe ,kısır düÅŸünce .
Gasserci Ä°brahim TakmaklıoÄŸlu (1908-1987) seyyar araba içinde hem gazoz imal eder, hem satardı. Ä°stanbul’dan Buldan’a geri göçünce ,1949 yılında Ä°zmir Fuarına gider. Fuarda Nazillili bir ÅŸahıstan satın aldığı gazoz üretim makinasını trenle Sarayköy’e ,araba ile Buldan’a getirir. Demircilere dört tekerlekli bir alet yaptırarak gazoz üretim makinasını üzerine monte ettirir. Ä°nsan gücüyle itilen bu makinayla ilçemizin cadde ve sokaklarında gazoz üretimi ve satışı yapardı. Ä°steyene gazozu cam su bardağı içinde satardı. 1961 yılında gazozculuÄŸu bırakmıştır. 1959 yılında bir ÅŸiÅŸe gazoz 35 kuruÅŸ ,1973 de bir ÅŸiÅŸe gazoz 150 kuruÅŸa satılırdı. 1960 lı yıllardan sonra ilçemiz gazozları Sarayköy’den getirilen gazozlarla rekabet etmeye baÅŸlamıştır.
Kaynakça –
Çallı Niyazi Çetinel -1932
Kemal GümüloÄŸlu -1943
Kadir GümüloÄŸlu-1944
Mehmet GençoÄŸlu-1941
Turgut Erensoy-1933
Hocanın Åževket Gözen-1946
Yavuz Takmaklıoğlu- 1947
Muammer Kazdağlı-1935
Süleyman Keyik- 1935
Copyright © www.buldandayasam.net Tüm hakları saklıdır.
Haberler
